Maria Biolik

Zmiany morfemiczne w nazwiskach polskich na -ski

(Leksykalizacja, perintegracja i absorpcja morfologiczna)

Problem genezy nazwisk jest nierozdzielnie związany z określeniem ich budowy słowotwórczej. W przypadku nazwisk derywowanych (sekundarnych) często jest to bardzo trudne, ponieważ nazwiska podobnie jak i inne formy językowe podlegały procesom fonetycznym takim jak upodobnienia i uproszczenia grup spółgłoskowych. Procesy te powodowały leksykalizację czyli zacierania przejrzystej dwuczłonowej struktury wyrazu (podziału na temat słowotwórczy i formant). Leksykalizacja w dalszej kolejności prowadziła do stopniowej strukturalizacji nazwisk, co wiązało się z zanikaniem poczucia związku formalnego nazwiska z wyrazem, który motywował jego powstanie (podstawa słowotwórcza). W wielu nazwiskach, które ulegały procesowi leksykalizacji na granicy między tematem słowotwórczym a formantem dochodziło do powstania węzłów morfologicznych. Dziś często tylko rekonstrukcja fonetyczna umożliwia dotarcie do pierwotnej formy (budowy nazwiska) i znaczenia (etymologii) nazwy osobowej. Proces leksykalizacji był nierozdzielnie związany z procesami perintegracji i absorpcji morfologicznej, które powodowały powstawanie nowych formantów.

W Polsce jednym z najbardziej produktywnych formantów nazwiskotwórczych podlegających przedstawionym wyżej procesom był sufiks -ski. Wiele nazwisk utworzonych tym sufiksem uległo leksykalizacji i kończy się na -cki lub -dzki. Nazwiska te ze względu na charakter asymilacji spółgłosek na granicy między tematem słowotwórczym i formantem można podzielić na trzy grupy. Do pierwszej można zaliczyć nazwiska, których temat fleksyjny podstawy słowotwórczej kończy się na spółgłoskę zwarto-wybuchową, do drugiej na spółgłoskę zwarto-szczelinową. Trzecią grupę tworzą nazwiska, w których doszło do uproszczenia grupy spółgłoskowej, na skutek bezpośredniego kontaktu sufiksu -ski z tematem zakończonym na spółgłoskę szczelinową: s, z, sz, ż, ch.

1. na spółgłoskę -t.

W nazwiskach tej grupy węzeł morfologiczny powstaje po zaniku jerów na granicy między tematem słowotwórczym a formantem (-ьsk-ъ-jь) na skutek asymilacji zwarto-wybuchowej głoski t i szczelinowej głoski s. Wynikiem tego procesu jest zwarto-szczelinowa głoska c ( > t-ski > -cki). Nazwiska tego typu tworzono od nazw miejscowych, osobowych i wyrazów pospolitych:

a) nazwiska odmiejscowe: Białobłocki - Białobłoty (< Białobłot-ski); Biernacki - Biernaty pow. Maków Maz. (< Biernat-ski); Bogucki - Boguty pow. Ostrów Maz. (< Bogut-ski); Borucki - Boruty pow. Zambrów (< Borut-ski); Burkacki - Burkaty pow. Ciechanów (< Burkat-ski); Chojnacki - Chojnata pow, Skierniewice (< Chojnat-ski); Cielęcki - Cielęta pow. Brodnica (< Cielęt-ski); Falencki - Falenty (< Falent-ski); Gucki - Guty (< Gut-ski); Janocki - Janoty pow. Grójec (< Janot-ski); Konopacki - Konopaty pow. Żuromin (< Konopat-ski); Kącki - Kąty (Kąt-ski); Kosucki - Kosuty pow. Ostrów Maz. (< Kosut-ski); Kownacki - Kownaty (Kownat-ski); Nogacki - Nogat pow. Grudziądz (Nogat-ski); Porwicki - Porwity pow. Kalisz (Porwit-ski); Prabucki - Prabuty (< Prabut-ski); Rapacki - Rapaty, pow. Ostróda (< Rapat-ski); Ramocki - Ramoty pow. Ełk (< Ramot-ski); Święcki - Święte (< Święt-ski);

b) od nazw osobowych: Agacki - Agata (< Agat-ski) Rymut, 1991, 73; Jarocki - Jarota SNPG 90) (< Jarot-ski); Nawrocki - Nawrot SNPG 156) (< Nawrot-ski); Pachocki - Pachota SNPG 165) (< Pachot-ski); Piechocki - Piechota SNPG 172) (< Piechot-ski);

c) od wyrazów pospolitych: Bogacki - bogaty (< Bogat-ski), SNPG 30; Bracki - brat (< Brat-ski), SNPG 33; Karwacki - karwat “pasterz” (< Karwat-ski), SNPG 99; Kłopocki - kłopot (< Kłopot-ski), SNPG 106: Łachocki - łachotać (< Łachot-ski), SNPG 137; Łopacki - łopata (< Łopat-ski), por. SNPG 138; Rokicki - rokita “wierzba, łoza” (< Rokit-ski), SNPG 191; Sałacki - sałata (< Sałat-ski), SNPG 197; Sierocki - sierota (< Sierot-ski), SNPG 201; Szlachecki - szlachta (< Szlachet-ski) lub szlachecki, SNPG 218;

Węzeł morfologiczny powstaje w wyniku asymilacji głoski zwarto-wybuchowej d i szczelinowej s. Procesowi towarzyszy udźwięcznienie grupy spółgłoskowej: -d-ski < -dzki. Zdarzają się jednak nazwiska, w których grupa -dzki = -cki (ulega ubezdźwięcznieniu): Berencki - n.o. Berend SNPG 24) (< Berend-ski); Oglęcki - Oględa (SG VII 405) (< Oględ-ski); Labiecki - labieda “ustawicznie narzekający SNPG 128) (< Labied-ski), Łobocki - łoboda “łopucha” (< Łobod-ski) (Breza 260-261). Tego typu nazwiska powstają od nazw miejscowych, innych nazw osobowych i wyrazów pospolitych.

a) nazwiska odmiejscowe: Białorudzki - Biała Ruda (< Białorud-ski); Brodzki - Brody (< Brod-ski); Grądzki - Grądy (< Grąd-ski); Hejbudzki - Hejbudy dziś Stogi SNPG 84) (< Hejbud-ski); Konopadzki - Konopady pow. Brodnica (< Konopad-ski); Kosobudzki - Kosobudy (< Kosobud-ski); Miłoradzki - Miłorad (< Miłorad-ski); Niesiobędzki - Niesiobędy (SG VII 113) (< Niesiobęd-ski); Rudzki - Ruda (Rud-ski); Studzki - Studa pow. Nowe Miasto Lub. (< Stud-ski); Zagrodzki - Zagrody (SG XIV 276) (< Zagrod-ski); Zawadzki - Zawady (< Zawad-ski); Zimnowodzki - Zimnowoda (SG XIV 618) (< Zimnowod-ski);

b) nazwiska od nazw osobowych: Bardzki - n.o. Bard SNPG 21) (< Bard-ski); Domaradzki - n.o. Domarad SNPG 55) (< Domarad-ski);

c). nazwiska od wyrazów pospolitych: Grodzki - gród (< Grod-ski); Gromadzki - gromada (Gromad-ski); Wojewódzki - wojewoda (< Wojewod-ski); Zagrodzki - zagroda (< Zagrod-ski). Część nazwisk tego typu mogły powstać również w wyniku tzw. derywacji onimicznej, czyli przeniesienia wyrazów grodzki, gromadzki, wojewódzki do klasy nazwisk.

W tej grupie nazwisk węzeł morfologiczny powstaje w wyniku asymilacji zwarto-wybuchowej głoski k do szczelinowej głoski s. W wyniku tego procesu powstaje zwarto-szczelinowa spółgłoska -c: (-k-ski < cki). Proces zachodzi w nazwiskach odmiejscowych, odosobowych i odapelatywnych:

a) nazwiska odmiejscowe: Borecki - Borki (< Bor(e)k-ski); Brocki - Brok pow. Ostrów Maz. (< Brok-ski); Bucki - Buk pow. Brodnica (< Buk-ski); Dworacki - Dworaki (< Dworak-ski); Górecki - Górka (< Gór(e)k-ski); Gródecki - Gródek (< Gródek-ski); Kawecki - Kawki (< Kaw(e)k-ski); Konicki - Koniki (SG IV 100) (< Konik-ski); Komornicki - Komorniki (SG IV 310) (< Komornik-ski); Łęcki - Łęki pow. Ciechanów (< Łęk-ski); Mostecki - Mostek pow. Włocławek (< Mostek-ski); Nowacki - Nowaki (SG VII 195) (< Nowak-ski); Osiecki - Osiek (< Osiek-ski); Pałucki - Pałuki pow. Ciechanów (< Pałuk-ski); Piasecki - Piaski, ap. piasek (< Piasek-ski); Potocki - Potok, Potoki (< Potok-ski); Rudecki - Rudki (< Rud(e)k-ski); Rudnicki - Rudniki (< Rudnik-ski); Rutecki - Rutki, Rutek (< Rut(e)k-ski); Rybnicki - Rybnik lub ap. rybnik “staw rybny” (< Rybnik-ski); Sadecki - Sadek (< Sadek-ski); Sadłucki - Sadłuki (< Sadłuk-ski); Sieklucki - Siekluki (< Siekluk-ski); Wisłocki - Wisłok (SG XIII 604) (< Wisłok-ski); Woźnicki - Woźniki (< Woźnik-ski); Wysocki - Wysokie (< Wysok-ski); Załuski - Załuki pow. Białystok (< Załuk-ski);

b) nazwiska od nazw osobowych: Barecki - Barek (< Barek-ski), SNPG 21; Bastecki - Bastek od Sebastian (< Bastek-ski); Boniecki - Boniek SNPG 31) (< Boniek-ski); Bożycki - Bożyk od typu Bożydar SNPG 33) (< Bożyk-ski); Dobrzycki - Dobrzyk SNPG 54) (< Dobrzyk-ski); Dymecki - Dymek SNPG 59) (< Dymek-ski); Janicki - Janik SNPG 88) (< Janik-ski); Jędrzycki - n.o. Jędrzyk od Jędrzej SNPG 93) (< Jędrzy-ski); Kęsicki - n.o. Kęsik SNPG 101) (< Kęsik-ski); Koźlicki - n.o. Koźlik SNPG 117) (< Koźlik-ski); Ludwicki - n.o. Ludwik SNPG 136) (< Ludwik-ski); Mirecki - n.o. Mirek (< Mirek-ski); Patrycki - n.o. Patryk (< Patryk-ski); Patocki - n.o. Patok SNPG 168) (< Patok-ski); Tobecki - n.o. Tobek od Tobiasz SNPG 228 (< Tobek-ski); Weronicki - n.o. Weronika (< Weronik-ski); Wojtacki - n.o. Wojtak od Wojciech (< Wojtak-ski);

c). nazwiska od podstaw apelatywnych: Bocki - bok SNPG 29) (< Bok-ski); Dolecki - dołek (< Dolek-ski z alternacją l : ł); Dwojacki - dwojaki SNPG 59) (< Dwojak-ski); Garnecki - garnek (< Garnek-ski); Górnicki - górnik (< Górnik-ski); Gruszecki - gruszka (< Grusz(e)k-ski); Indycki - indyk (< Indyk-ski); Jabłecki - jabłko SNPG 86) (< Jabł(e)k-ski); Kośnicki - kośnik “kosiarz” SNPG 115) (< Kośnik-ski); Kosznicki - kosznik “ten kto robi kosze”( Breza 224) (< Kosznik-ski); Krucki - kruk SNPG 121) (< Kruk-ski); Nitecki - nitka SNPG 158) (< Nit(e)k-ski); Obłocki - obłok SNPG 160) (< Obłok-ski); Patracki - patrak “człowiek niechlujny” SNPG 169) (< Patrak-ski); Piernicki - piernik (< Piernik-ski); Srocki - sroka SNPG 208) (< Srok-ski);

Wszystkie nazwiska zamieszczone w tej grupie mają motywację odmiejscową. Węzeł morfologiczny powstał w wyniku redukcji spółgłoski g przed spółgłoską s (- ski < g-ski). Są to nazwiska: Białobrzeski - Białobrzegi (SG I 188) (< Białobrzeg-ski); Brzeski - Brzeg (< Brzeg-ski), SNPG 36; Dołęski - Dołęgi pow. Grajewo (< Dołęg-ski), SNPG 54; Dzierzęski - Dzierzęga (< Dzierzęg-ski), SNPG 60; Łęski - Łęg pow. Płock, Ostrołęka (< Łęg-ski), SNPG 138; Załęski - Załęg pow. Płock (< Załęg-ski);

II. Temat fleksyjny podstawy słowotwórczej zakończony na spółgłoskę

W grupie tej węzeł morfologiczny na granicy między tematem zakończonym na spółgłoskę c a sufiksem -ski jest wynikiem upodobnienia głosek pod względem rodzaju artykulacji. Głoska szczelinowa s uległa asymilacji do zwarto-szczelinowej głoski c: -c-ski > -cki. Nazwiska tego typu mogły powstawać od nazw miejscowych innych nazw osobowych i wyrazów pospolitych.

a) nazwiska odmiejscowe: Babicki - Babice pow. Pruszków (< Babic-ski), por. SNW I 105; Balicki - Balice pow. Mogilno (< Balic-ski), por. SNW I 141; Biedrzycki - Biedrzyce pow. Maków Maz. (< Biedrzyc-ski), por. SNW I 294; Bielicki - Bielice pow. Nowe Miasto Lubawskie (< Bielic-ski), por. SNW I 302; Bornicki - Bornice pow. Iława (< Bornic-ski), por. SNW I 435; Borowicki - Borowice pow. Płock (< Borowic-ski), por. SNW I 438; Borowiecki - Borowiec (< Borowiec-ski), por. SNW I 438; Branicki - Branica pow. Świecie (< Branic-ski), por. SNW I 467; Brzezicki - Brzezice pow. Przasnysz (Brzezic-ski), por. SNW I 521; Bylicki - Bylice pow. Pułtusk (< Bylic-ski), por. SNW I 595; Chełmicki - Chełmice pow. Włocławek (< Chełmic-ski); Chojnicki - Chojnice (Chojnic-ski); Chrapicki - Chrapice pow. Toruń (< Chrapic-ski); Czaplicki - Czaplice pow. Przasnysz (< Czaplic-ski); Czernicki - Czernice pow. Ciechanów (< Czernic-ski); Dobrzyniecki - Dobrzyniec (SG II 90) (< Dobrzyniec-ski); Drzewicki - Drzewica, Drzewice (< Drzewic-ski); Garlicki - Garlica (Duchowna, Murowana) (< Garlic-ski); Gębicki - Gębice (< Gębic-ski); Giżycki - Giżyce pow. Sochaczew (< Giżyc-ski); Goszczycki - Goszczyce (< Goszczyc-ski); Gościcki - Gościce (< Gościc-ski); Grabowiecki - Grabowiec (Grabowiec-ski); Iżycki - Iżyce (< Iżyc-ski); Kamieniecki - Kamieniec (< Kamieniec-ski); Kapicki - Kapice (< Kapic-ski); Karnicki - Karnice (< Karnic-ski); Kawecki - Kawec (SG III 914) (< Kawec-ski); Kawicki - Kawice (< Kawic-ski); Kisielnicki - Kisielnica (< Kisielnic-ski); Klicki - Klice (SG IV 144) (<Klic-ski); Kornicki - Kornica (< Kornic-ski); Kościelecki - Kościelec pow. Inowrocław ( < Kościelec-ski); Kozicki - Kozice, pow. Sierpc (< Kozic-ski); Konopnicki - Konopnica ( < Konopnic-ski); Kozienicki - Kozienice (< Kozienic-ski); Krzemieniecki - Krzemieniec ( < Krzemieniec-ski); Kulicki - Kulice (< Kulic-ski); Kupicki - Kupice, pow. Płock ( < Kupic-ski); Kuźnicki - Kuźnice (< Kuźnic-ski); Lewicki - Lewice (< Lewic-ski), por. niżej od lewy; Lisicki - Lisice pow. Sierpc (< Lisic-ski); Lisiecki - Lisiec pow. Konin (< Lisiec-ski); Malczycki - Malczyce ( < Malczyc-ski); Małecki -Małec (< Małec-ski); Mlicki - Mlice, pow. Płock (< Mlic-ski); Morzycki - Morzyce (< Morzyc-ski); Pałubicki - Pałubice (< Pałubic-ski); Piątnicki - Piątnica (< Piątnic-ski); Pienicki - Pienice pow. Maków Maz. (< Pienic-ski); Piwnicki - Piwnice, pow. Toruń (< Piwnic-ski); Potulicki - Potulice (< Potulic-ski); Purzycki - Purzyce (< Purzyc-ski); Radzimicki - Radzimice (< Radzimic-ski); Różycki - Różyce (< Różyc-ski); Rusiecki - Rusiec (Rusiec-ski); Sawicki - Sawice pow. Sokołów Podl. (< Sawic-ski); Siedlecki - Siedlce (< Siedl(e)c-ski); Słubicki - Słubice (< Słubic-ski); Solecki - Solec ( < Solec-ski); Strzelecki - Strzelce (< Strzel(e)c-ski); Ślesicki - Ślesice (< Ślesic-ski); Tomicki - Tomice pow. Pleszów (< Tomic-ski); Trawicki - Trawice (< Trawic-ski); Trębicki - Trębice pow. Siedlce (< Trębic-ski); Tylicki - Tylice (< Tylic-ski); Widlicki - Widlice pow. Tczew (< Widlic-ski); Wierzbicki - Wierzbica (< Wierzbic-ski); Wójcicki - Wójcice (< Wójcic-ski); Zembrzycki - Zembrzyce (SG XIV 570) (Zembrzyc-ski); Zglinicki - Zglinice pow. Sierpc (< Zglinic-ski); Zubrzycki - Zubrzyce pow. Sokółka (< Zubrzyc-ski); Żylicki - Żylice (< Żylic-ski);

b) nazwiska od nazw osobowych: Galicki - Galica (< Galic-ski), SNPG 67; Grochowicki - Grochowic (< Grochowic-ski), SNPG 79; Kubicki - n.o. Kubica (< Kubic-ski), SNPG 123; Pawelecki - Pawelec (< Pawelec-ski), SNPG 169; Rylicki - Rylica (< Rylic-ski), SNPG 196;

c) nazwiska odapelatywne: Dzielnicki - dzielnica SNPG 60) (< Dzielnic-ski); Iglicki - iglica SNPG 86) (< Iglic-ski); Klocki - kloc (< Kloc-ski); Koniecki - koniec (< Koniec-ski); Kolecki - kolec (< Kolec-ski); Korzecki - korzec SNPG 113 (< Korzec-ski); Krużycki - krużyca “roślina mirtowata” SNPG 122 (< Krużyc-ski); Kupiecki - kupiec SNPG 126) lub od przymiotnika kupiecki (< Kupiec-ski); Latawicki - latawica SNPG 130 (< Latawic-ski); Malecki - malec SNPG 142 (Malec-ski); Pliński - plińc “naleśnik” Breza 335 (< Plińc-ski); Prawicki - prawica SNPG 180 (< Prawic-ski); Pszenicki - pszenica (< Pszenic-ski).

Proces asymilacji zachodzi tu między zwarto-szczelinową głoską cz kończącą temat a szczelinową głoską s rozpoczynającą sufiks -ski (-cz-ski > -cki). Oprócz asymilacji ze względu na stopień zbliżenia narządów mowy szczelinowej głoski s do zwarto-szczelinowej głoski cz dochodzi tutaj również do zmiany miejsca artykulacji przedniojęzykowo-dziąsłowej głoski cz pod wpływem przedniojęzykowo-zębowej głoski s. Wynikiem tego procesu jest głoska przedniojęzykowo-zębowa i zwarto-szczelinowa -c: -cz-ski > cki. Dodatkowo procesowi może towarzyszyć uproszczenie grupy spółgłoskowej, jeśli przed spółgłoską cz znajduje się inna spółgłoska jak w nazwisku: Bydgoski - Bydgoszcz (< Bydgoszcz-ski), Burski - Burcz pow. Kartuzy SNPG 38 (< Burcz-ski); Kliński - Klińcz pow. Kościerzyna SNPG 105 (< Klińcz-ski), Koliński - Kolińcz (< Kolińcz-ski) (Breza 216). Proces asymilacji -cz-ski > -cki można obserwować w nazwiskach odmiejscowych, nazwiskach utworzonych od innych nazw osobowych i nazwiskach odapelatywnych.

a) nazwiska odmiejscowe: Gołacki - Gołacze SNPG 74) (< Gołacz-ski); Backi - Bacze (<Bacz-ski); Lubicki - Lubicz pow. Toruń (< Lubicz-ski); Lubocki - Lubocz SNPG 136) (< Lubocz-ski); Łowicki - Łowicz (< Łowicz-ski); Nieciecki - Nieciecz pow. Garwolin (< Nieciecz-ski); Oracki - Oracze SNPG 162 (< Oracz-ski); Zarzecki - Zarzecze (< Zarzecz-ski);

b) nazwiskach utworzone od nazw osobowych: Frącki - Frącz SNPG 65 (< Frącz-ski); Kołacki - n. o. Kołacz SNPG 109 (< Kołacz-ski); Rogacki - n. o. Rogacz SNPG 190 (< Rogacz-ski);

c) nazwiska odapelatywne: Głowacki - głowacz “człowiek z wielką głową” SNPG 72) < Głowacz-ski), por. też niżej od ap. głowa;

Tego typu nazwisk jest niewiele. Procesowi asymilacji palatalnej głoski -ć do twardej spółgłoski s w sufiksie -ski (-ć-ski < -c-ski < -cki) towarzyszą przedstawione wyżej procesy upodobnień głoski zwarto-szczelinowej c i szczelinowej s.

1. od nazw miejscowych: Zabłocki - Zabłocie pow. Nowy Dwór Maz. SNPG 245) (< Zabłoć-ski);

b) od podstaw apelatywnych: Klecki - kleć SNPG 104 (< Kleć-ski); Paprocki - paproć SNPG 168 (< Paproć-ski); Zięcki - zięć SNPG 250 (< Zięć-ski);

Do grupy nazwisk utworzonych od wyrazów, których temat fleksyjny kończy się na spółgłoskę -dz-ski < -dzki należą nazwiska odmiejscowe: Cichoradzki - Cichoradz pow. Toruń SNPG 43 (< Cichoradz-ski); Liberadzki - Liberadz pow. Mława (< Liberadz-ski); Luberadzki - Luberadz (SG V 396) (< Luberadz-ski); Maradzki - Maradz pow. Konin (<Maradz-ski); Owidzki - Owidz pow. Starogard Gdański SNPG 165 (< Owidz-ski); Powidzki - Powidz pow. Gniezno (< Powidz-ski);

Tylko jedno nazwisko zostało utworzone od wyrazu, którego temat fleksyjny kończy się na spółgłoskę -dź (< -dź-ski < cki/-dzki). Jest to nazwisko odapelatywne: Niedźwiedzki - niedźwiedź (< Niedźwiedź-ski) lub Niedźwiecki - niedźwiedź (< Niedźwiedź-ski).

Większość nazwisk tego typu została utworzona od nazw miejscowych, ale zdarzają się też nazwiska motywowane nazwami osobowymi i wyrazami pospolitymi. Podaje je łącznie. Na granicy tematu słowotwórczego i formantu doszło w nich do uproszczenia grup spółgłoskowych: -s-ski < -ski; -z-ski < -ski; -sz-ski < -ski; -ż-ski < -ski; -ch-ski < -ski.

1. -s-ski < -ski: Dobroleski - Dobrolas (< Dobroles-ski); Kukski - Kuksy SNPG 125) (< Kuks-ski); Magnuski - Magnusy (< Magnus-ski) Kaleta 63; Makronoski - Makronosy (< Makronos-ski) Breza 8

2. -z-ski < -ski: Łaski - Łaz (< Łaz-ski) Kaleta 63; Łobeski - Łobez ( < Łobez-ski) Kaleta 63;

3. -sz-ski < -ski: Bąduski - Bądusz (< Bądusz-ski) Kaleta 63; Boguski - n.o. Bogusz od Bogusław (< Bogusz-ski); Dobieski - Dobiesz (< Dobiesz-ski) Kaleta 65; Droguski - Drogusza (< Drogusz-ski) Kaleta 65; Gołaski - Gołasze (< Gołasz-ski); Ilkuski - Ilkusz (< Ilkusz-ski) Kaleta 65; Golęski - Golęsza (< Golęsz-ski); Kęski - Kęsze (< Kęsz-ski) Kaleta 65; Kustoski - kustosz lub n.o. Kustosz (< Kustosz-ski); Luboski - lub n.o. Lubosz (< Lubosz-ski) Kaleta 65; Małuski - Małusza (< Małusz-ski) Kaleta 59, 65; Miękiski - Miękisz (< Miękisz-ski) Kaleta 65; Niewieski - Niewiesz (< Niewiesz-ski) Kaleta 65; Olski - Olsza, olsza/olcha (< Olsz-ski); Otuski - Otusz (< Otusz-ski) Kaleta 65; Wałkuski - n.o. Wałkusz od Walek, Walenty (< Wałkusz-ski); Stęgoski - Stęgosze (< Stęgosz-ski) Kaleta 65; Zbroski - Zbrosza (< Zbrosz-ski) Kaleta 63;

4. -ż-ski < -ski: Chomiąski - Chomiąża (< Chomiąż-ski); Cieląski - Cieląża (< Cieląż-ski); Karlęski - Karlęż (< Karlęż-ski); Ksiąski - Książ (< Książ-ski) Kaleta 65;

5. -ś-ski < -ski: Łoski - Łoś (< Łoś-ski) Kaleta 63; Podoski - Podosie (< Podoś-ski) Kaleta 63; Poleski - Polesia dziś Wielki Poleś pod Kościerzyną (< Poleś-ski) Breza 8;

6. -ch-ski < -ski: Czeski - Czechy (< Czech-ski) lub od czeski; Pasimieski - Pasimiechy (< Pasimiech-ski) Kaleta 65; Sobieski - n.o. Sobiech od Sobiesław, Sobiesąd (< Sobiech-ski); Suski - Sucha (< Such-ski) Kaleta 65.

W wyniku przedstawionych wyżej procesów asymilacji i uproszczeń grup spółgłoskowych (-c - ski, -cz-ski, -ć-ski, -t-ski, -k-ski, -d-ski, -dz-ski, -dź-ski, -ch-ski, -s-ski, -sz-ski, -ż-ski, -z-ski) w nazwiskach powstały węzły morfologiczne, które doprowadziły do zatarcia granic podzielności morfologicznej na temat słowotwórczy i formant. Jednocześnie w świadomości użytkowników języka i nosicieli nazwisk zaczęły wyodrębniać się cząstki -cki, -dzki, -ski, które w połączeniu z poprzedzającą samogłoską zaczęto identyfikować jako sufiksy: -icki, -ycki, -ecki, -acki, -ucki, -ęcki, -ącki i -adzki, -idzki, -udzki, -ędzki, -ądzki, -odzki. Doszło więc do perintegracji czyli przesunięcia granicy podzielności morfologicznej i absorpcji, ponieważ część tematu słowotwórczego została wchłonięta przez formant. Powodowało to wątpliwości dotyczące genezy nazwisk. Rodziły się pytania czy nazwiska typu Babicki, Drzewicki, Chełmicki zostały utworzone sufiksem -ski od nazw miejscowych Babice, Drzewica, Chełmice, czy też od wyrazów pospolitych baba, drzewo, chełm z formantem -icki, czy nazwiska odapeletywne Strzelecki, Pszenicki, Prawicki, Malecki należy łączyć z rzeczownikami strzelec, pszenica, prawica, malec czy też z czasownikiem strzelać i przymiotnikami pszenny, prawy, mały. Wątpliwości i rozbieżności dotyczące granicy podzielności morfologicznej antroponimów przyczyniały się do perintegracji i absorpcji morfologicznej. Procesy te spowodowały powstanie neologizmów przyrostkowych, które zaczeły funkcjonować jako nowe, samodzielne sufiksy. Jednocześnie pojawiły się trudności w ustaleniu genezy (motywacji) i budowy nazwisk, np. Janicki od n.o. Janik z suf. -ski czy od n.o. Jan z suf. -icki.

Utworzone z sufiksu -ski w procesie perintegracji i absorpcji morfologicznej nowe nazwiskotwórcze sufiksy -acki, -ecki, -icki/-ycki, -nicki,( por. nazwisko Pokrzywnicki od Pokrzywno z suf. -icki lub pokrzywa z -nicki) -ocki, -ucki zaczęły tworzyć nowe nazwiska od nazw miejscowych, nazw osobowych i wyrazów pospolitych. Proces perintegracji i absorpcji okazał się najżywotniejszym sposobem powstawania nowych formantów nazwiskotwórczych.

Sufiks -acki:

a) od nazw osobowych: Klimacki - Klima od Klimek SNPG 105; Kubacki - n.o. Kuba, (SNPG123); Pietracki - n.o. Piotr z alternacją e : o;

b) od wyrazów pospolitych: Cichacki - cichy lub n. o. Cichy; Dobracki - dobry; Głowacki - głowa; Hajdacki - hajda “pastuch w górach” (SW II 4); Kominacki - komin, SNPG 110; Sarnacki - sarna, (SNPG 198), możliwe też z suf. -ski od Sarnaki (SG X 317); Sochacki - socha, SNPG 206; Radacki - rada lub Radaki pow. Iława (< Radak-ski), (SNPG 185); Wilgacki - wilga.

Sufiks -ecki:

1. od nazw miejscowych: Bielecki - Biele pow. Płońsk, Sierpc SNPG 26 (lub od n.o Bielec z suf. -ski); Borzecki - Borze pow. Pułtuski, SNPG 33; Cisecki - Cis lub ap. cis; Czarnecki - Czarne lub n.o. Czarny SNPG 46; Czarnotecki - Czarnoty pow. Płońsk; Dąbrowiecki - Dąbrowa z alternacją w: w’; Kaniecki - Kanie (SG III 803); Kornecki - Korne pow. Kościerzyna, SNPG 112; Mazowiecki - n. własna Mazowsze (< Mazow’(sz)-ecki z alternacją w : w’ i dezintegracją podstawy), SNPG 146; Suchecki - Suche (SG XI 532); Wroniecki - Wronie, pow. Płock;
2. od nazw osobowych: Adamecki - n.o. Adam SNW I 8 (lub Adamek z suf. -ski); Bachecki - n. o. Bach od Bartłomiej lub bach “bachur, bęben” Rymut, 78; Benecki - n.o. Ben od Benedykt (lub od Benek z suf. ski); Filecki - n.o. Fil od Filip SNPG 64 (lub od Filek z suf. -ski); Gordacki - n.o. Gord od Gordian, por. Rymut, s. 125 (lub od Gordak z suf. -ski); Hilarecki - n.o. Hilary (lub od Hilarek z suf. -ski); Janecki - n.o. Jan (lub Janek z suf. -ski); Kaniecki - n.o. Kania, por. SNPG 97; Kochecki - n. o. Koch od Konstanty, SNPG 108; Kordecki - n. o. Kord lub ap. kord, SNPG 112; Kruszecki - n.o. Krusz SNPG 121; Kubecki - n.o. Kuba od Jakub SNPG 123 (lub od kubek, Kubek z Suf. -ski); Kurecki - n.o. Kur lub ap. kur, SNPG 126 (lub od n.o. Kurek z suf. -ski); Kusecki - n.o. Kusy lub ap. kusy SNPG 127; Stachecki - n.o. Stach SNPG 209; Staniecki - n.o. Stan od Stanisław z alternacją n: ń (lub od Stanek z suf. -ski); Wasylecki - n.o. Wasyl Rymut 81 (lub od Wasylek z suf. -ski).
3. od wyrazów pospolitych: Babecki - baba SNPG 18 (lub n.o. Babka z suf. -ski); Baniecki - bania “dynia, Cucurbita maxima” SNPG 20); Bidecki - gw. bida “bieda” SNPG 25); Brudecki - brud (lub brudek z suf. -ski); Chojecki - choja “sosna” (lub chojek z suf. -ski); Czarnecki - czarny lub n.o. Czarny; Dźwierecki - dźwierze SNPG 61) z alternacją r : rz; Garecki - gar SNPG 68; Gliniecki - glina z alternacją n : ń); Gołąbecki - gołąb (lub Gołąbek z suf. -ski); Gułecki - guła ‘indyczka’ SNPG 82; Małecki - mały SNPG 143 (lub od n.o. Małek SSNO III 376 z suf. -ski); Klepecki - klepa ‘kobieta niedbała, stara baba, plotkara’ SNPG 104; Komarecki - komar lub n.o. Komar (lub od Komarek z suf. -ski); Kosecki - kosy “krzywy, zezowaty”, kosa, kos, SNPG 114 (lub od n.o. Kosek z suf. -ski); Maniecki - mania ‘mańkut” lub n.o. Mania od Maria, SNPG 143 (lub od n.o. Maniek z suf. -ski); Mrówiecki - mrówa z alternacją w : w’ SNPG 153; Panecki - pan SNPG 167 (lub od n.o. Panek z suf. -ski); Papecki - papa ‘papież’ SNPG 167; Pilnecki - pilny SNPG 174; Pompecki - pompa SNPG 179; Popecki - pop, SNPG 179; Rybecki - ryba SNPG 195; Saniecki - sanie, SNPG 198; Skorecki - skory lub n.o. Skory SNPG 203; Słomecki - słoma, SNPG 204; Stolecki - stół z alternacją l : ł i o : ó, SNPG 211 (lub od stolec z suf. -ski); Stopecki - stopa lub n.o. Stopa SNPG 211; Stromecki - stromy; Wardecki - warda “mańkut” SNPG 236;

Sufiks -icki / -ycki:

1. od nazw miejscowych: Baranowicki - Baranowo; Bujnicki - Bujny pow. Wysokie Maz.; Golubicki - Golub z alternacją b : b'; Grzędzicki - Grzędy pow. Przasnysz z alternacją d : dź; Kierznicki - Kierzno z alternacją n : ń SNPG 102; Linicki - Linie pow. Chełmno, SNPG 133; Lipicki - Lipie pow. Inowrocław SNPG 133; Pokrzywnicki - Pokrzywno pow. Grudziądz z alternacją n : ń SNPG 178; Skiwicki - Skiwy pow. Siemiatycze z alternacją w : w' SNPG 202; Sławnicki - Sławno Kaleta 59; Urlicki - Urle pow. Wołomin SNPG 234; Wielicki - Wiele pow. Chojnice SNPG 240;
2. od nazw osobowych: Adamicki - n.o. Adam SNW I 9; Gilicki - n.o. Gil SNPG 71; Grzenicki - n.o. Grzeń, Grzenia SNPG 81; Kanicki - n.o. Kania SNPG 97; Kubicki - n.o. Kuba z alternacją b: b' SNPG 123 (lub od n.o. Kubica z suf. -ski); Mędrzycki -n.o. Mądry lub mądry z alternacją ę : ą, r : rz; Michalicki - n.o. Michał z alternacją l : ł SNPG 148; Mierzwicki - n.o. Mierzwa lub mierzwa z alternacją w : w' SNPG 149; Pawlicki - n.o. Paweł, z alternacją e : Ř i l : ł SNPG 169 (lub od n.m. Pawlice, Pawliki, n.o. Pawlik, Pawlic z suf. -ski); Roszycki - n.o. Roch z alternacją ch : sz SNPG 192; Sowicki - n.o. Sowa lub sowa z alternacją w : w' SNPG 208 (jeżeli od n.o. Sowik, n.m. Sowica to suf. -ski);

c.) od wyrazów pospolitych: Baranicki - baran SNPG 20 (lub n.o. Baran); Chybicki - chyba 'błąd' (Br 188) SNPG 42); Ciemnicki - ciemny z alternacją n : ń; Cieplicki - ciepły z alternacją l : ł SNPG 44 (lub z suf. -ski od n.o. Cieplik, n.m. Cieplice); Dębicki - dąb z alternacją e : ą i b : b' (lub Dębica z suf. -ski); Dybicki - dybać, dyby SNPG 59; Fidelicki - łać. fidelis 'wierny' SNPG 63; Garbicki - garb; Gęsicki - gęś SNPG 70; Grodzicki - gród SNPG 79 z alternacją d : dź; Kaszycki - kasza SNPG 100; Kmiecicki - kmieć SNPG 107; Kosicki - kosa, kosy z alternacją s : ś SNPG 114 (jeżeli od n.m. Kosice to suf. -ski); Kranicki - kran z anternacją n: ń SNPG 118; Krzywicki - krzywy (lub od n.o. Krzywik z suf. -ski); Kuchnicki - kuchnia SNPG 124; Lenicki - leń SNPG 131; Lewicki - lewy 'z nieprawego łoża' SNPG 132 z alternacją w: w' (lub z suf. -ski od n.m. Lewice); Nerwicki - nerw z alternacją w: w' SNPG 157; Nowicki - nowy z alternacją w: w' SNPG 159 (lub od n. o. Nowik, n.m. Nowica z suf. -ski); Oślicki - osieł, ośli z alternacją e :Ř, l: ł SNPG 164; Planicki - plan z alternacją n : ń, SNPG 175; Podlicki - podły z alternacją l : ł. SNPG 177; Rychlicki - rychły z alternacją l : ł, SNPG 195 (lub -ski od n.o. Rychlik); Siwicki - siwy z alternacją w : w' SNPG 202 (lub od n. os. Siwik z suf. -ski); Stawicki - staw z alternacją w : w' SNPG 210 (lub od stawik z suf. -ski); Stromicki - stromy z alternacją m : m' SNPG 212; Śliwicki - śliwa, n.o. Śliwa z alternacją w: w' SNPG 224; Srebrnicki - srebrny (lub od srebrnik z suf. -ski); Wdowicki - wdowa z alternacją w : w' SNPG 237; Wiśnicki - wiśnia SNPG 241; Woźnicki - woźny z alternacją w : w'; Wydrzycki - wydra z alternacją rz : r SNPG 245; Ziębicki - zięba z alternacją b : b' SNPG 250; Żabicki - żaba z alternacją b : b' SNPG 251.

Sufiks -nicki:

Nazwa odapelatywna: Czartnicki - czart SNPG 47 oraz odosobowa: Jeśnicki - n.o. Jaś z gw. ja > je SNPG 92;

Sufiks -ocki:

1. od nazw osobowych: Brochocki - n.o. Broch od imion typu Bronisław SNPG 34; Krupocki - n.o. Krupa lub krupy SNPG 121; Labocki - n.o. Laba lub laba SNPG 128.

b) od wyrazów pospolitych: Cichocki - cichy (< Cich-ocki); Czarnocki - czarny lub Czarne; Dobrocki - dobry; Latocki - lato, n.o. Lato SNPG 130; Lasocki - las SNPG 130 (lub -ski od n.o. Lastota); Paplocki - papla “topola” SNPG 167; Śniegocki - śnieg; Wargocki - warga;

Sufiks -ucki.

Sufiks ten w nazwiskach nie jest tak popularny jak sufiksy -ecki, -icki/-ycki ale również tworzy kilka nazwisk, jak np.: Grochucki - groch (lub z suf. -ski od n. os. Grochuta); Janucki - n.o. Jan (lub n.o. Januta z suf. -ski); Stachucki - n.o. Stach od Stanisław.

Żywe do dziś procesy fonetyczne sprawiają, że wiele antroponimów ma charakter wieloznaczny, dopuszczający różne interpretacje etymologiczne, np. nazwisko Lasocki można łączyć z n.o. Lasota wydzielając suf. -ski lub z wyrazem las. Nazwisko Siwicki z n.o. Siwik lub Siwy i wyrazem pospolitym siwy, nazwisko Woźnicki można interpretować jako utworzone od ap. woźny z suf. -icki lub woźnica i Woźniki (SG XIII 13) z suf. -ski. W pracach onomastycznych do nazwisk dwuznacznych (homonimicznych) zalicza się najczęściej te, które mogą mieć różną interpretację a brakuje jednoznacznych wskazówek dotyczących pochodzenia (zapisy w księgach parafialnych, tradycja rodzinna).

Obok nazwisk derywowanych sufiksalnie w zasobie antroponimicznym polszczyzny istnieją nazwiska zakończone na -ski ale utworzone w wyniku derywacji paradygmatycznej (konwersja, derywacja fleksyjna) od nazw miejscowych: Bryński - Bryńsk pow. Działdowo SNPG 36; Ciecierski - Cieciersk pow. Sierpc SNPG 43; Czerski - Czersk pow. Piaseczno SNPG 47; Dulski - Dulsk SNPG 58; Gliński - Glińsko; Grzebski - Grzebsk pow. Mława SNPG 81; Hański - Hańsk SNPG 84; Karski - Karsk pow. Radziejów SNPG 99; Lutomierski - Lutomiersk por. Mączyński 131; Pietrski - Pietrsko Kaleta 87; Piński - Pińsko SNPG 174; Przeworski - Przeworsko Kaleta 87; Różyński - Różyńsk SNPG 193; Skulski - Skulsk pow. Konin SNPG 204; Tański - Tańsk pow. Przasnysz SNPG 227;

Podobnie derywowane są nazwiska zakończone dziś na -ecki, -icki: Dolecki - Doleck, SNPG 54; Kącki - Kąck; Kobierzycki - Kobierzycko pow. Sieradz, SNPG 108; Konecki - Koneck (SG IV 327); Osiecki - Osieck (SG VII 621) SNPG 163; Ostromecki - Ostromecko pow. Chełmno, SNPG 164; Płocki - Płock, SNPG 176; Podlecki - Podleck; Pucki - Puck; Radecki - Radeck (SG IX 379); Skrodzki - Skrodzkie pow. Grajewo SNPG 203; Wąchocki - Wąchock pow. Starachowice SNPG 237; Wiecki - Wieck pow. Chojnice SNPG 239.

Zmiany morfemiczne zachodzące w nazwiskach polskich na -ski spowodowały powstanie nowych sufiksów nazwiskotwórczych i modeli antroponimicznych wykorzystywanych do tworzenia nowszych nazwisk na -ski. Sufiks -ski < ьsk-ъ-jь jest jednym z najstarszych i najbardziej produktywnych przyrostków słowiańskich tworzących wyrazy pospolite, jak też nazwy miejscowe i osobowe.